A Day In The Life - Peter's Logboek

Het verhaal achter The Beatles’ studio takes, Vrij vertaald uit ‘Recording The Beatles’ van Kehew & Ryan, p.443-448:

The Beatles begonnen op 19 januari 1967 aan deze track, in Abbey Road Studio 2. Eerst oefenen voor de basis, met John op piano, Paul op Hammond orgel, Ringo op congas, en George op akoestische gitaar. Deze rehearsals zijn niet bewaard gebleven omdat de echte takes hier later overheen zijn opgenomen. Later werden opnamen gemaakt met John op gitaar (mic’d met een Neumann KM54), Paul op de Steinway Grand piano (Neumann U67), Ringo op conga’s, en George met maracas (beide via een AKG D19c). Er waren 4 pogingen, waarbij al deze instrumenten telkens naar spoor 1 gingen, en John’s zang naar spoor 4, via een Neumann U47 met een enorme bak tape echo erop. Opmerkelijk, John hoorde deze delay tijdens het inzingen! Er werd lege ruimte ingepland voor 24 maten vanaf het woord ‘turn’. Mal Evans telde de maten, nog hoorbaar op spoor 1. Paul speelde een oplopende lijn op de piano. Op maat 24 valt de piano terug naar E majeur. Twee maten daarna liet Mal Evans een wekker aflopen, en vielen de anderen weer in. Takes 1, 2, en 4 waren compleet, inclusief het middendeel dus. Take 4 was het beste. John overdubde hierop zijn zang op sporen 2 en 3. Terwijl hij dat deed op spoor 3, speelde Paul daar weer piano bij.

Op 20 januari 1967 werden er reductie mixes gemaakt, takes 5-7 genaamd, waarvan take 6 als beste werd beoordeeld. De instrumenten stonden nu op spoor 1 van een nieuwe tape, op spoor 2 stonden John’s vocal en Paul’s piano overdub. De eindversie van de zang was een breiwerkje van alle vocal takes van take 4 + overdubs, afkomstig van sporen 2, 3 en 4 (‘comping’ dus!). Op sommige stukken werden twee (of zelfs alle drie?) takes van John’s stem samengevoegd om een double-tracking effect te creëren. Dit is nog duidelijk hoorbaar aan het eind van elk couplet, en in de regel “I’d love to turn you on”, hoewel dit de tweede keer (aan het eind) niet een bounce met de hoofd-take was maar met de instrumentale track.

Hierna konden Paul en Ringo de bas en drum overdubben op spoor 3, en zong Paul zijn “woke up, fell out of bed” stukje in het middendeel, punching-in op spoor 2 tussen de vocalen van John. In eerste instantie zat hier dezelfde tape echo op als op John’s stem, maar dit is later vervangen door een nieuwe zangpartij, ook al omdat Paul hier een foutje maakt en daarop “oh shit!” zegt. Dit is te horen op de samengestelde track die verschenen is op Anthology 2. In de studio-notities staat nog dat Paul wederom piano toevoegde op spoor 4, vermoedelijke de pianoklanken die zachtjes hoorbaar zijn na “house of Lords”. Van dit resultaat werd een acetaat geperst, en daarna werd er twee weken lang niet aan het project gewerkt.

Op 3 februari 1967 namen Ringo en Paul hun bas en drum opnieuw op, op spoor 3, waarbij de vorige take werd uitgewist. Werd de tape machine hierbij iets sneller afgespeeld, zodat de drums later, op ‘oude’ snelheid, die prachtige diepte kregen? De bas werd zeer vermoedelijk via een direct-in box opgenomen. Tegelijkertijd speelden John en George tamboerijn en maracas na het middendeel en einde (weinig van te horen, PD). Duidelijk hoorbaar op dit spoor zijn het gegiechel en geschreeuw op de achtergrond in het middendeel. Paul nam een verbeterde versie op van zijn zang, daarbij die van 20 januari vervangend, ditmaal zonder tape echo en de hogere frequenties eruit gefilterd om het duidelijker te onderscheiden van John’s zang. Hierna voegde Paul nog een tweede zangpartij toe, namelijk die op de "circle-of-fifths" die terugleidt naar John’s deel. Velen denken dat dit John Lennon is, maar het is Paul die nogal nasaal klinkt door de hoeveelheid echo. Er zit ook een hoge falsetto stem in dit deel, vermoedelijk van John. Op dat moment zag de four-track tape, nog steeds take 6 genoemd, er dus zo uit:

  • Spoor 1: bounced-down piano, gitaar, maracas, congas, vocal Mal Evans (take 4 van 19 januari)
  • Spoor 2: bounced-down vocals John, piano (van 19 januari) , overdubbed vocals Paul en John (take 6 van 3 februari)
  • Spoor 3: drums, bas (van 3 feb 1967), tamboerijn, maracas
  • Spoor 4: piano (van 20 januari)

Nu wilde men een orkestpartij toevoegen. Dit gebeurde op 10 februari 1967 in Studio 1. Sommige delen (de kwintencirkel en de beginmaten die het zwevende ‘turn-you-on’ overnemen) waren netjes uitgeschreven voor de heren musici, 40 in totaal, maar voor het crescendo was alleen genoteerd: "start op uw laagst mogelijk noot, en ga geleidelijk gedurende 15 maten naar uw hoogst haalbare noot van het E majeur akkoord". Hoe ze dat deden mochten ze zelf weten, met als resultaat een idioot crescendo!

Maar er was een technisch probleem. George Martin had spoor 4 daarvoor kunnen gebruiken, maar dat zou een orkest-opname in mono opleveren. Daarom wilde hij double-tracken, of zelfs triple-tracken, vooral ook om op die manier een geweldige sound te bereiken. Hij had hiertoe met verdere reductie-bounces tracks kunnen vrijmaken op de bestaande tape van take 6, maar dat zou verder kwaliteitsverlies opleveren, en bovendien zou dat betekenen dat men veel vrijheidsgraden opgaf voor de eindmix. Martin vroeg aan Ken Townsend of het mogelijk was twee four-track machines te syncen, dan zou hij op de andere machine 4 tracks beschikbaar hebben voor meerdere takes van het orkest. Ken bedacht dat dat wellicht mogelijk was door deze machine aan te drijven via een 50 Hz toon die van een andere tape afkomstig was. Deze tape zou dan een reductiemix bevatten van take 6 van 3 februari, en op die manier als koppeling dienen tussen twee machines. Men maakte dus een take 7(a) met op spoor 1 een reductiemix van take 6. Op spoor 4 nam men een 50 Hz toon op. De reductiemix diende als referentie (of gids) om later beide machines synchroon te laten lopen; de 50 Hz toon zorgde ervoor dat beide tapes even snel zouden lopen. Deze take is dus niet in de uiteindelijke mix terecht gekomen. Men had de 50 Hz op spoor 4 van take 6 kunnen plaatsen, maar zo’n toon levert vaak problemen op met cross-talk, wat een ‘hum’ zou opleveren in de mix, daarom heeft men dat op een aparte tape gedaan.

Take 7(b) vond dus plaats op een derde tape, en bevatte 4 takes van het orkest. In de studio notities is alleen sprake van take 7, maar dit is in werkelijkheid dus alleen take 7(b). Dat het orkest meerdere keren is opgenomen is voor de leden van het orkest lang een geheim gebleven, omdat dit anders tot extra kosten had geleid zoals vastgelegd in het muzikanten contract! Geoff Emerick nam op spoor 4 van take 6 ook nog een orkest–partij op, zodat men dus 5 takes had, die ook allemaal gebruikt zijn in de eind mix.

Ook het slotakkoord is nog een apart verhaal. Op 22 februari 1967 kwamen John, Paul, Ringo en Mal Evans samen in studio 2, om daar gelijktijdig op 3 piano’s een E-akkoord aan te slaan als gigantische finale van de track. Het betrof een upright Steinway, de Steinway Grand en de Challen ‘jangle box’. Bij de negende keer lukte het ze om precies op het juiste moment op de piano’s te beuken, met de pedalen ingedrukt. Tijdens de opname liep de machine 2x zo snel als normaal zodat bij afspelen op normale snelheid het 2x zo lang duurde voordat het geluid was weggestorven. Bovendien klonk de piano hierdoor een octaaf lager. Omdat dit toch wel een beetje gek klonk en er een heel ander timbre ontstaat, deed men nog twee overdubs op sporen 2 en 3, maar nu met de tape op normale snelheid, om op die manier de helderheid van de pianoklank goed op te pakken aan het begin van het akkoord. Tijdens elke take zorgde Emerick ervoor dat de faders laag stonden bij de akkoord aanslag, waarna hij ze langzaam opschoof tot maximaal (!) om het laatste beetje resonantie te vangen. Iedereen moest hierbij dus muisstil zijn, en als je goed luistert hoor je nog het kraken van het leer van het krukje waarop de mannen achter de piano’s zaten, veroorzaakt toen ze een klein beetje gingen verzitten. Tenslotte besloot George Martin het geluid verder te verzwaren door een lage noot te spelen op spoor 4 op het harmonium. Dit werd ‘edit piece 9’ genoemd. (Het is mij niet duidelijk of dit nu op dezelfde tape staat als take 6, PD.)

Men had nu de volgende opnames voor de eindmix:

  • Take 6:
    • Spoor 1: bounced-down piano, gitaar, maracas, congas (van take 4, 19 januari)
    • Spoor 2: bounced-down vocals John, piano (van take 4, 19 januari), overdubbed vocals Paul en John (van take 6, 3 februari)
    • Spoor 3: drums, bas (van 3 feb 1967), tamboerijn, maracas
    • Spoor 4: piano (van 20 januari) met punch-ins orkest (take 5, 10 februari)
  • Take 7(b):
    • Spoor 1-4: orkest takes 1-4 (van 10 februari)
  • Edit piece 9:
    • Spoor 1-3: piano (van 22 februari)
    • Spoor 4: harmonium

Het syncen bleek toch nog problematischer dan verwacht, hoewel details hieromtrent ontbreken. De truc met de 50 Hz toon werkte wel, maar men moest de machines wel handmatig starten, en dit moest dus op het juiste moment gebeuren voor beide machines. De oriëntatie werd gedaan met krijtstreepjes op de tapes. Ja, ja, het digitale high tech gebeuren was nog ver weg! Het ging herhaaldelijk mis, een "hit-and-run-affair", maar tenslotte werd het gewenste resultaat bereikt. Om deze reden zijn er nog steeds duidelijk verschillen te horen tussen de mono en stereo mix ten aanzien van de timing van de orkest gedeeltes! Overigens zorgde Emerick ervoor dat de orkest crescendo’s nog dramatischer klonken dan ze in werkelijkheid waren, door tijdens de 23 maten de faders eerst een beetje terug te halen, en uiteindelijk langzaamaan zo’n 2 dB boven het gemiddelde te eindigen.

Er is een samengestelde track verschenen op Anthology 2. Dit is een breiwerkje van verschillende takes, en een remix van het laatste orkest crescendo. Het begint met het gemompelde in-tellen van John (‘sugarplum fairy’ take 1), dan switcht het naar take 2 (de afgekeurde take van 19 januari). Na het tellen van Mal Evans volgt de zang van Paul op het middendeel (overdub op take 6 van 20 januari) met het “oh shit” foutje, om daarna terug te keren naar take 2. Het laatste orkestcrescendo is een remix van de beschikbare opnamen van 10 februari. Het slot-pianoakkoord ontbreekt, en is vervangen door wat "studio banter" van 10 februari. Er zitten trouwens ook opmerkelijke verschillen in de mixen van de verschillende versies die inmiddels verschenen zijn. De remix van 2009 is duidelijk anders dan de LP-versie of CD-versie uit 1985.

Op het internet zijn vier wav-bestanden te downloaden van A Day In The Life, die volgens de site de vier verschillende tracks van de viersporen master bevatten. Door het samenvoegen hiervan zou je dus weer een mix moeten kunnen creëren die op het origineel lijkt, maar dat is niet zo simpel, al was het maar omdat elke track een flinke bak tape-ruis bevat die je bij het mixen dus gewoon bij elkaar optelt! Op basis van bovenstaande informatie denk ik dat deze tracks de volgende sporen bevatten:

  1. Bestandsnaam "1 Vocals, Piano.wav": Spoor 2, take 6, 3 februari. Wat onverklaard is door bovenstaand verslag, is het tellen van Mal Evans in het eerst crescendo dat hier veel duidelijker hoorbaar is dan op “2 backing track”. Ook is niet duidelijk welke piano hier bedoeld wordt, ik vermoed Paul’s overdub van 20 januari op ‘spoor 4’ – piano is vrijwel nergens hoorbaar behalve in de karakteristieke turn-arounds.
  2. Bestandsnaam "2 Backing track.wav": Spoor 1, take 6, 3 februari (met bounced down takes van 19 januari; hierin zijn duidelijk twee op elkaar gestapelde piano’s te horen). De Mal Evans van deze take is uiteindelijk ook hoorbaar in de eindmix als de eerste tel “one, ...”.
  3. Bestandsnaam "3 Unused intro, Orchestra.wav": Het orkest, 10 februari. Niet spoor 4 van take 6, want de piano is niet hoorbaar. Een enkele take, mono; ik vermoed een van de vier sporen van de andere machine die later ge-syncd is. Op de achtergrond hoor je, in de rustmaten tussen de orkest gedeelten de playback van take 6 over de studio monitoren. Het zou ook een van de mono mixen kunnen zijn die Emerick later gemaakt heeft, maar dat verklaart misschien de studio achtergrond geluiden niet. Het geheel klinkt wel behoorlijk goed, maar niet als de eindmix. De gedownloade crescendo’s zijn niet compleet t.o.v. het origineel. Daarin zijn met name de blazers heel goed te horen, en die zitten hier nauwelijks hoorbaar in.
  4. Bestandsnaam "4 Bass, drums.wav": Spoor 3, take 6, 3 februari. Alleen de tamboerijn in het middendeel van Paul, maracas hoor ik nauwelijks?! Ik zou zweren heel vaag op de achtergrond het “ahhh” van Paul te horen op het middendeel (als ‘bleed through’), wat zou betekenen dat men dat eerst ingezongen heeft, en daarna pas de bas en drum opnieuw ingespeeld heeft.

Logboek van mijn cover:

Op 6 april 2012 ben ik begonnen met het downloaden van de vier losse sporen van internet (zie boven), waarvan ik had gehoord dat ze beschikbaar waren. Daarna aanvalsplan opgesteld, en aan Ron Wildschut gevraagd of hij het drumwerk van Ringo, zo niet perfect, dan toch wel “ in de geest van” zou kunnen naspelen. Toen hij daarmee instemde heb ik op basis van de “Bass, drums.wav” track het schema in Logic gezet. Eerst maat voor maat het tempo bepaald, zodat duidelijk wordt waar de versnellingen plaatsvinden, vooral tijdens de orkest-crescendo’s. In de track telkens het aantal milliseconden na 4 tellen gemeten, en dat in Excel omgerekend naar bpm. Zie het plaatje hieronder.

De blauwe lijn is het aantal bpm per maat, de rode lijn het gemiddelde over 4 maten. Het tempo lijkt nogal te variëren, maar dat is schijn. Hoewel ook het gemiddelde nogal varieërt, zijn de versnellingen heel duidelijk zichtbaar. Ook op het gehoor hoor je dat het middendeel sneller is dan het intro, maar wat ik niet verwacht had is dat het slotdeel van Lennon toch ook een vrij hoog tempo vasthoudt. Een deel van die variatie komt natuurlijk door meetfouten, maar de trend is duidelijk. Meespelen/indubben met zo’n afwisselend schema wordt onmogelijk, daar moest ik zelf achter komen bij het inspelen van de akoestische gitaar. Daarom besloten het begindeel strak te houden (eerste couplet 77 bpm, tweede couplet 78 bpm). Dan tijdens eerste crescendo tempo opvoeren naar 82 bpm en het middendeel strak op dit tempo houden, ook in de kwintencirkel. Er lijkt daar een lichte versnelling naar 83 bpm te zitten, maar het keert aan het eind weer terug naar 82. Tijdens het tweede crescendo weer het tempo opgevoerd naar uiteindelijk zelfs 87 bpm gedurende twee maten, maar wel enigszins onregelmatig, om het wiegen/zweven van het orkest nog enigszins te volgen. Ik ging er van uit dat Ron die wisselingen wel zou kunnen volgen, het drumwerk bestaat in het eerste crescendo vooral uit hihats op de tel, en wat crash bekkens, dus dat gaat wel lukken. Het orkestwerk op het middendeel past nu uitstekend, en het laatste crescendo is toch zeer chaotisch dus daar hoor je de maat sowieso niet erg dwingend.

Vervolgens de midi-partijen ingeklopt, te beginnen met de bas. Die kon ik zo van de track plukken, en is uiteraard weer veel gedetailleerder dan de partij uit Complete Scores, vooral in de crescendo-delen. Het huppelige (stop-notes) van Macca's bas staat er niet in, en de improvisaties hier en daar, die in het origineel ook overstemd worden door het orkest. Al met al wel een weekje mee zoet geweest! Daarna de piano volgens Complete Scores, die ook in de crescendo’s weer niet klopt. Conga’s ook van de track gekopieerd. Niet genoteerd in Complete Scores. Lastig te horen, het is wel een hele relaxte beat, zo nu en dan de conga raken, dat is het eigenlijk, maar wel op de tel. Op 28 april kon ik dan eindelijk beginnen met het real-time opnemen van instrumenten.

Zaterdag 28 april 2012; recording akoestische gitaar. Martin D28; Martin snaren (oud!); X-Y pair NT55, geen overhead. De mic gericht op de hals op ch8 (=R) zonder laag-af, de ander op -75Hz. Direct naar RME Fireface.

  • Takes 1-49; 14:22 – 16:59, inclusief theepauze; 49 takes in twee delen: intro-tot eerste crescendo en middendeel tot tweede crescendo. Maar allemaal voor niks. De tempomap die ik gemaakt had om de originele track bij te houden wiebelt toch teveel. Erg lastig om dat goed in de maat te krijgen en ik vrees dat Ron dat probleem later ook krijgt. Daarom toch voor deze delen een gemiddeld tempo uitgerekend, dat het origineel aardig bijhoudt, maar niet helemaal scherp. Toen dat ingesteld was klopten deze takes niet meer, en zijn ze allemaal gedeleteerd.
  • Takes 50-94; 20:52 – 22:53; 45 takes, wederom in twee delen. Duurde toch lang voordat ik de ‘feel’ in het eerste deel goed te pakken kreeg. Tempo is redelijk laag en met 77 bpm wellicht ook een beetje ‘onnatuurlijk’. Ook lang zoeken naar wat nou de beste feedback was tijdens het inspelen. Eerst heel kaal gehouden, maar bijmengen van de midi-piano leverde telkens een rommelig geheel. Daarom uiteindelijk met alleen midi-bas en midi-piano in de feedback mix, en toen ging het ineens goed samenvallen. Het midden en tweede deel is sneller en dat ging eigenlijk direct goed.

4-6 mei 2012; Bas gitaar (Fender Precision met Rotosound snaren), direct-in. Lang geaarzeld wat nou het mooist klonk, dus zowel met vilten plectrum, plastic plectrum en vingerplukken gewerkt.

  • Eerste paar takes om uit te proberen. Uiteindelijk besloten om te plukken.
  • Totaal 100 takes gedaan (!) om ook de delen met de pompende bas tijdens de crescendo’s redelijk authentiek te krijgen, en ook de inleidende twee maten, die de G en de C tegelijk spelen op positie 3 (op resp E- en A-snaar), wat heel snel rommelig klinkt. Hoe kreeg Macca dat nou weer zo transparant?
  • Take 1: 4 mei (18:02) try-out
  • Takes 2-3: 5 mei (21:38). Hier begon het systeem plotseling te storen, met een irritante sizzle erdoorheen. Gestopt.
  • Takes 4-58: 6 mei (12:46 – 15:33). Gisteren alles uitgezet, vandaag weer aan. Weg storing, nou ja!? Snel begonnen om in te spelen. Maar na take 58 wederom: daar was het weer.
  • Takes 59-100: 6 mei (22:05-23:30). Wederom geruisloze aansluiting! Fill-ins op verscheidene delen.

zaterdag 16 en 23 juni 2012, 20 juli 2012; Lead vocal (John’s part). Superlux in Mic-thing, en direct-in naar channel 7 van RME Fireface. Bij scherp inregelen krijg je wel snel volume verschillen, ik denk omdat het system dan erg gevoelig wordt voor hoever je van de mic zingt.

  • In twee delen ingezongen, eerst een volledige take, daarna zin voor zin tot het aan mijn eisen voldoet. De eerste 5 takes zijn try-outs om de RME in te regelen. Totaal 93 takes.
  • Takes 1-5 (15:03-15:27): try-outs tot eerste crescendo.
  • Takes 6-8, 9-12, 13-18, 19-24, 25-31, 32-36, 37-40, 41-48 (15:33-16:42): fill-ins op take 1.
  • Takes 49-50 (16:48 – 16:50): doorloop laatste couplet tot tweede crescendo.
  • Takes 51-55, 56-61, 62-65, 66-69, 70-77, 78-93 (17:13-18:31, inclusief borrel!): diverse fill-ins op take 50.
  • Takes 94-99 (23 juni); reparaties (openingsregel, en slotregel).
  • Takes 100-103 (20 juli 2012; 15:04 – 15:16); het gehijg en gegiechel op de lead vocal van Paul. Dit gaat wel heel erg ver in het na-apen van deze track, maar het is duidelijk hoorbaar op de aparte sporen. Het slaat eigenlijk nergens meer op, maar het gehijg is in de eindmix van The Beatles wel degelijk goed hoorbaar, en het gegiechel (van Lennon vermoedelijk, zo stoned als een garnaal) is ook te horen als je weet waar het zit. Goed beschouwd is het echt een hele ‘dirty’ recording geweest! Ook een mooi voorbeeld van wat er niet allemaal "in de mix verdwijnt"!
  • 8 september: Autotuning van de comp1.

vrijdag 22 juni 2012; Mal Evans’ bar-counting. Superlux in Mic-thing, en direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

  • Take 1: eerste crescendo (15:36)
  • Take 2: tweede crescendo (15:48)
  • Daarna de automatische echo erop gezet. Hier viel me op dat de hele opname met zo’n 40 ms delay was gedaan. Hoe kon dat? Zat ik er zover naast? Nee, zeker niet!! De processor heeft moeite met de delays en geeft dus latency!

vrijdag 22 juni 2012; Lead vocal (Paul’s part; bars 46-57). Superlux in Mic-thing, en direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

  • Takes 1-6 (21:14 – 21:36): complete doorloops
  • Takes 7-31 (21:39 – 22:05): fill-ins voor de verschillende regels.
  • 19 september: Autotuning comp1.

Nu viel mij ook weer op dat de timing verkeerd zat! Dit is namelijk een stuk ritmischer dan het stuk van John, dat veel luier is. Ik heb kennelijk een latency probleem van ~40 ms. Daarom ook de partijen van John opgeschoven, zodat die nu ook ineens een stuk beter op z’n plaats vielen, met name in de opening. Ik vond het al zo vreemd dat ik telkens achter de tel zat, dat heb ik anders nooit, maar dat lag dus niet aan mij!

vrijdag 22 juni 2012; Cooking alarm (“eierwekker”). Superlux in Mic-thing, en direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

  • Op internet gezocht naar downloads, maar weinig echt geschikte samples kunnen vinden. Soms leek een “old phone” rinkel te voldoen, maar dit was het toch niet. Toen vond Heleen nog een echt kookwekkertje in ons keukenkastje. Kwam aardig in de buurt, maar had wel een hele sterke ‘ratel’ in het geluid, afkomstig van het mechaniekje. Een YouTube filmpje bleek het ideale geluid te geven, maar hoe krijg je dat ingelezen? Dit opgelost door de Bose AE2 hoofdtelefoon op de Superlux mic te zetten, en vervolgens filmpje af te spelen (7 seconden). Beetje high-cut eq-ing, en klaar!
  • Take 1 (22:28): kookwekkertje Heleen
  • Takes 1-2 (22:36 – 22:37): Playback YouTube filmpje

zaterdag 23 juni 2012; De "Aaaahs" van Paul op de kwintencirkel. Superlux in Mic-thing, en direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

  • Takes 1-3 (21:16 – 21:23). Ja, dat ging eigenlijk vrijwel direct goed! De laatste maten doet Paul erg onregelmatig, dus dat een beetje uitgeprobeerd, maar ik had al vrij snel iets wat goed klonk.

Zondag 24 juni 2012; Harmony-falsetto’s op de kwintencirkel. Superlux in Mic-thing, en direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

  • Deze opnames (en die van 28 juni) werden enorm geholpen door de beschikbare aparte sporen, waarop dit duidelijk hoorbaar is, want in de eindmix is dit slechts vaag hoorbaar.
  • Takes 1-14 (21:39 – 22:05). Eerste falsetto (“Oooo1”), vermoedelijk John. Take 1 is doorloop, takes 2-14 fill-ins. Enkele takes direct weggegooid als onbruikbaar.

Donderdag 28 juni 2012; Harmony-falsetto’s op de kwintencirkel. Superlux in Mic-thing, en direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

  • Takes 1-15 (22:17 – 22:27). Tweede falsetto, meer gekrijs eigenlijk! George, of toch ook John? Best wel lastig, deze! Take 1 is doorloop, de rest fill-ins.

Het grappige is dat, wanneer samengevoegd met de takes van 24 juni en hoewel vrijwel onhoorbaar in de eindmix, dit wel degelijk bijdraagt aan het geheel!

Zaterdag 30 juni 2012; Drum-sessie met Ron Wildschut. DrumKit: Hayman 1969. Microfoon set-up:

  • 22 inch bass-kick; Shure Beta52
  • Tomtom 12x8 (double-headed); Sennheiser MD421
  • Tomtom 13x9 (single-headed); Shure SM57
  • Floortom 16x16 (single-headed); Shure SM57
  • Ludwig Supraphonic snare; Sennheiser e904
  • Hihat: Shure SM57
  • Overhead mics: Røde NT55 (spaced-pair)

Ron had al een tijdje zitten luisteren naar de gedownloade bas/drum track, en het origineel. En dit was de kit waarvan hij dacht dat het dichtbij het geluid van Ringo kwam.

  • Na enkele keren proberen, kwamen we de volgende aanpassingen overeen t.a.v. mic-positie. Voor de snare: clip-on, de mic op laagste positie, 45° hoek. Voor de kleine tom: onderste vel uiteindelijk toch verwijderd, en de MD421 van onderaf in de ketel geplaatst, gericht op aanslagpunt. Idem voor grote tom met de SM57. De overhead-mics vrij dicht bovenop de bekkens geplaatst (ca 60 cm), zowel links als rechts. Helaas niet genoteerd bij welke take we begonnen met de opnamen volgens definitieve afregeling, ik denk vanaf take 4.
  • Takes 1-5 (13:51 – 15:29): run-throughs bars 16-92. Take 1 is niet in latency-mode opgenomen dus loopt ~40 ms achter. Take 2 per ongeluk niet punch-in, dus start vanaf bar 1.
  • Takes 6-13 (16:14 – 16:42): fill-ins op bars 16-42 (opening John, 1e crescendo). Na de theepauze. Takes 6 en 9 valse starts.
  • Takes 14-16 (16:55 – 17:12): fill-ins op bars 47-90 (=middelste-acht Paul, laatste couplet John, laatste crescendo).
  • Takes 17-18 (17:20 – 17:23): fill-ins op bars 47-59 (=middelste-acht Paul).
  • Takes 19-26 (17:34 – 17:47): fill-ins op bars 68-79 (=laatste couplet John).
  • Comping drumtakes (1-3 juli). In het laatste deel waren we de geest van Ringo een beetje kwijt, maar uiteindelijk denk ik dat ik de beste breaks heb verzameld in deze comp. Het is een enorm breiwerkje geworden, met samples uit vrijwel alle takes. Soms lastig een goede overgang te vinden, met bekkens die uitgalmen. Het middeldeel lijkt iets na de tel te zitten, zeker in het begin, snap niet waarom dat is, misschien alsnog een latency probleem?

6 juli 2012; Tamboerijn (Ludwig). Sennheiser MD421, direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

We gaan morgen op vakantie maar toch nog gauw even proberen of ik dat malle tamboerijntje erbij kan krijgen. Die van The Beatles klinkt als een heel goedkoop dingetje, maar dat komt omdat er weinig hoog in lijkt te zitten. Mijn Ludwig tamboerijn uit 1977 komt in ieder geval het dichtst daarbij, die moderne dingen hebben teveel transparant hoog. Dit keer met de MD421 gewerkt, die blijkt niet zo’n sterk signaal te geven, zelfs met de regelaar 2/3 open, en de Ludwig vrij dicht op de mic relatief weinig signaal. Maar het snijdt toch wel scherp door de mix, en met een high-cut filter erop, <4700 Hz, blijk je dan heel dicht bij het typische geluidje van het Beatles origineel te komen!

17-18 juli 2012; Maracas. Behringer B2 Pro, direct-in naar channel 7 van RME Fireface.

  • Even goed luisteren hoe het origineel klinkt. Geen maracas in het eerste crescendo, wel in het tweede. Eerste twee takes toch een beetje uitproberen. Er zit toch een soort van “1-2” swing in, waarbij de nadruk op 1 valt, en het ruisen van de korrels vooral op 2 zit. Zeker in het eerste deel klinkt dat het meest relaxed. Zowel met als zonder drums in de feedback geprobeerd op te nemen, maakt weinig uit.
  • Takes 1-3 (12:39 – 12:58): eerste deel, geen punch-ins, allemaal doorloop. Take 3 het best in de swing.
  • Takes 4-7 (14:01 – 14:35): vanaf middelste-acht tot maat 24 van crescendo. Take 6 voortijdig afgebroken, de rest complete doorloop. Beste lijkt take 4 te zijn, evt een comp naar 5. Daarna zoeken of het zonder drums, of zang, beter in de maat zou gaan. Is niet zo. ’s Avonds een comp gemaakt van deze takes. Grappig: tot aan maat 17, als de drums invallen, voldoet take 3 prima als basis, maar daarna via comping toch meer aansluiten bij de drums. Idem voor middendeel: vanaf maat 52 voldoet take 4 eigenlijk prima tot aan maat 69.
  • Takes 8-13 (13:23 – 14:07): was niet tevreden met laatste couplet Lennon en outro (maten 69-92). Wilde maar niet swingen. Daarom paar takes erbij gedaan, om wat meer te kunnen compen. Takes 9-10 hadden de beat op de verkeerde tel, dus die weer direct weggegooid als onbruikbaar. Take 12 had ik weer naar de mic toe opgenomen, wat ik vanaf take 3 niet meer deed. (Vanaf take 3 zwaaide ik de samba’s tangentiaal op de mic-conus, zodat de beat ongeveer even ver van de mic weg was als de back-beat en de verschillen dus minder sterk waren, wat iets meer zachtjes swingen oplevert. Loodrecht op de mic geeft een forse transient met de beat vanwege het proximity effect.) Take 12 dus ook weggegooid en een comp gemaakt van takes 8-11-13.

16-30 augustus 2012; Programmeren midi-piano

Nu eindelijk begonnen om de bestaande midi-track goed te vergelijken met het origineel en aan te passen waar nodig. Geprobeerd om het piano geluid te benaderen door in bepaalde passages wat “transistor piano” te mengen met de “bosendorfer”. Hier en daar snijdt de piano ineens door de mix heen, of klinkt een bepaalde noot ineens heel schril. Dat komt omdat op het origineel eigenlijk drie piano’s door elkaar klinken. Kun je best aardig simuleren op deze wijze. Ook ontdekt hoe je een bepaalde noot in een midi-track kunt versterken of verlagen in volume. In media kun je dat onder “val” (value?) aanpassen. Default waarde is “80”, maximum is 127. Dan kun je inderdaad aardig wat dynamiek in het patroon brengen, en dat zie je ook meteen in je Master-output! Had ik Martha My Dear een stuk makkelijker mee kunnen doen, hoewel het real-time aanzwellen van een enkele lange noot lastiger is. Dat moet met volume in “hyperdraw” maar dan pas je het effect toe op alle noten in die passage en niet op een enkele. Na lang puzzelen ook het "honky-tonk" loopje in Paul’s middendeel ontrafeld. Staat redelijk goed in Complete Scores, maar niet perfect.

19-20 september 2012; mixing drums

Begonnen met de drumsound tijdens verblijf op Papendal. Is namelijk heel bijzonder, ook op het origineel. Sommige toms van Ringo klinken als pauken, de bekkens zijn nauwelijks hoorbaar, en de attack en het hoog is er bijna helemaal uit, maar ze galmen wel eindeloos door. Daar zit heel wat compressie op! De toms: dito. Eerst maar es wat uitproberen. De overhead-tracks naar stereo-bus gestuurd, zonder output. Hierop zware compressie, met attack van 1 ms. De tom tracks apart met elk een eigen compressor.

2-3 oktober, 6 oktober 2012; mixing drums

Verder met de drum-mix. De overhead kanalen via een post-fader send naar een stereo-bus met een high-cut filter op 4700 Hz. Klinkt prima, had ik waarschijnlijk al veel eerder moeten doen, het haalt enorm de ‘roomy’ sound uit de overheads. Op de snare van Ringo lijkt een reverb te zitten in het origineel, maar dat wordt bij mij alleen maar muddy. Ook andere tracks bijgewerkt, o.a. automatische volume op de ‘counting’ track, high-cut filter op Paul’s deel, het hijgen van John, en de double-tracking van John’s “I’d love to turn you on” vanuit een tweede comp van de vocal takes.

7, 10, 11 oktober 2012; flex-timing drums

Telkens een bounce van de drum mix gemaakt, zodat we 1 stereo spoor hebben, die ik dan kan flex-timen. Hiermee valt het middendeel (maten 47-60) inderdaad goed op z’n plek. Maar het flexen levert niet altijd mooie resultaten op, sommige tom-roffels, en vaak het uitruisen van de bekkens, gaat wat haperend klinken. Maar op het middenstuk gaat het prima. Ook een ‘freeze’ gemaakt van de geflexte bas-track, scheelt enorm in CPU belasting.
De bounce van 7 oktober was tijdens het bouncen niet genormaliseerd, waardoor ik in de totale mix de drums zelfs op +2 dB moest inmengen, dus dat op 10 oktober overgedaan. Daarna kwam ik er echter achter – door weer naar Ringo te luisteren – dat ik de snare en de hihat een beetje kwijt begon te raken in het middenstuk. Dus op 11 oktober weer een nieuwe drum-mix gemaakt, door in het middendeel de peak-EQ van de snare (op 2190 Hz) automatisch van +3 naar +6 dB te schuiven, en de high-shelving EQ (vanaf 6400 Hz) van +4 naar +6 dB. Tevens de gain van de compressor van -1dB naar +1.5 dB. In maat 60 alles weer terug in oude stand. De hihat van -15.6 dB, naar -17.7 dB gezet in de opening, want daar wordt toch nauwelijks hihat gespeeld, en vervolgens naar -12.1 in het middendeel, met hier en daar pieken naar -7dB, als Ron een soort van break erop speelt. Na maat 60 naar -15.1 dB. Ja, dat werkt zo goed dat ik in de mix de drums nu zelfs een beetje moet terughalen in het middendeel!

vrijdag 12 oktober 2012; E-akkoord piano coda. Opstelling: Yamaha stagepiano, “piano 1, normal, hall1”. Boven de speakers op ca. 5 cm de Rodes NT55 links/rechts (vanaf take 8 op ca. 11 cm), en direct-in naar Fireface. Verder ook de line-out direct naar Fireface (stereo), totaal drie kanalen dus.

  • In het origineel duurt dit 49 seconden (van 4:24 tot 5:13), gevolgd door 27 seconden run-out groef (althans, op CD, vroeger met LPs ging dat dus in principe eindeloos door zolang de stylus niet uit de groef getild werd).
  • Jammer genoeg weten we niet precies welke registers men indertijd voor de E-akkoorden gebruikt heeft, maar als we de foto's mogen geloven (zie boven) is dit vrij laag geweest. Er waren drie piano's, George Martin heeft daar nog harmonium aan toegevoegd, hoewel ik dat niet goed kan horen. Met Heleen een quatre-mains aanslag van: akkoord 1 = laagste E-G#-2e E-B en akkoord 2 = 3e E-G#-4e E-B. Na de aanslag de direct-in kanalen (9-10) langzaamaan verder opengedraaid zoals Emerick dat deed. Dit resulteerde in maximaal open (+6 dB) op ca. 10-15 seconden voor het einde. De klank is behoorlijk laag en galmt mooi sonoor uit, alleen het snerpen van de snaren hoor je niet, want die heeft de Yamaha ook helemaal niet!
  • Takes 1-13 (16:45 – 17:19). Takes 2, 5, 9, 11, 12 afgebroken of gedeleteerd omdat de attack te hard was, of er een foute noot bijzat, of de quatre-mains aanslag niet gelijk was. Take 13 lijkt de beste, ook qua timing.
  • De mic opname heeft heel andere klankkleur dan direct-in, gemengd met de midi-Bosendorfer ontstaat er toch iets van een ‘3-piano’s-effect’!

zaterdag 13 oktober 2012; Uitloop-groef

  • Besloten om iets te doen met deur die dichtvalt (gedownload uit de BBC Sound Library; mooie oplossing van Jos op zijn productie van dit nummer) en een gek zinnetje ‘gesproken woord’ ervoor. Dit keer wel verstaanbaar en niet repeterend.
  • Takes 1-15 (14:59 – 15:29).
  • Takes 1-3 met de SM58 in de hand
  • Takes 4-6 met de B2 pro zonder plopfilter
  • Takes 7-15 met plopfilter
  • Uiteindelijk met take #9 verder gegaan (number nine!). De stem met ‘transformer’ en pitch-shifter vervormd, ik herken m’n eigen stem niet eens! Hier vervolgens na 36 seconden uitgalmen het geluid van een deur die opengaat voor gezet, en een piepende dichtslaande deur achter gezet (op apart spoor) met een bak reverb erop. Met het wegsterven van de echo duurt dit 16 seconden, zodat ik uiteindelijk ~21 seconden sneller klaar ben dan het origineel.
  • Tevens een John Lennon-stem gesampled van de Anthology cd, het ‘sugarplum fairy’ intro, en dat vlak voor de gitaar-intro gezet. Later ontdekte ik dat precies hetzelfde ook gedaan is op de ADITL versie van ‘Love’. Jammer, maar het ligt ook wel erg voor de hand!

zondag 14 oktober 2012; edit John’s zangpartij

Herstelwerkzaamheden aan de double-tracking vocal John. Double-tracking van John in het origineel: te horen op “the house of Lords” (1:08), “having read the book, I’d love to turn you on” (1:35), “now they know how many holes it takes to fill the Albert Hall, I’d love to turn you on” (3:40). Had het eerste niet en de rest te laat. Nu kan het finale mixen beginnen! Dat is nu niet zo heel veel werk meer, want meeste EQ-ing al gedaan voor alle sporen, en tijdens het opbouwen al tamelijk terughoudend geweest door ruim onder 0 dB te mixen, zodat ik nog behoorlijk wat headroom heb. Alleen op maat 67-1 heb ik nog een vreemde piek van +0.6 tot +1.9 dB.

14-15 oktober 2012; Mixing

  • Gemiddeld nog ~4 dB headroom, met enkele transienten naar 0 dB.
  • EQ op Bosendorfer: 4150 Hz naar +5.0 (ipv +3.0) en Q = 1.00 (ipv 0.33); 70 Hz naar +3.0 ipv +5.0. Dan iets zachter inregelen (-5.6 ipv -5.0).
  • Het 67-1 probleem: drums dipje van -0.7 dB. Idem voor sample delay: -1.1 dB; van -2.4 dB in orkest partij, -2.0 dB op midi-piano.
  • Crescendo I: stond al heel lang op -7.6 dB, nu gestart op -7.7 en laten oplopen naar -4.5 dB. Zo had ik het ook van Geoff Emerick begrepen: tijdens het crescendo ca. 2 dB erbij. Blijft goed onder de 0.
  • Orkest op kwintencirkel: van -6.4 tot -5.6 dB; na het dipje op 67-1 in de laaste twee maten oplopend naar -3.4 dB.
  • Crescendo II: stond op -5.6 dB, nu starten op -6.6 dB en dan oplopend naar -3.6 dB.

Check! Morgen opnieuw luisteren naar deze mix, vooral nog letten op de double-tracked vocal, de drums, de crescendo’s, nou ja, de hele mix dus!

15 oktober - Het probleem op maat 67-1 is nog niet over. Uiteindelijk de output van Bus 1 (Sample Delay) iets teruggezet op de orkestdelen (van -2.2 naar -2.9 dB), want het viel me op dat die ~2 dB harder uitstuurde dan de input. Bovendien nu hard-panning left-right gedaan (originele mono-track links, sample delay rechts). In het middendeel dan de bus op de laatste maten wel weer naar -2.4 voor dramatisch effect (met een dipje naar -3.8 rond 67-1). Samen met vergelijkbaar dipje op de input, de drums en de piano lijkt het probleem nu opgelost. Tevens nog wat velocity toegevoegd op de midi-conga track onder het eerste couplet. Ook weer een ontdekking, want bij harder aanslaan wordt de klank van de conga ook anders! Heel realistisch dus, dat moet ik Logic nageven. Op de andere delen nagelaten want daar hoor je de conga sowieso nauwelijks.

16-18 oktober 2012; Mastering

16 oktober: Eerst nog even de mix beluisterd, klinkt prima, nog een klein beetje bijgesteld hier en daar, o.a. level van eerste crescendo 1 dB hoger, tamboerijn en congas iets omlaag. Ook het piano eindakkoord iets harder binnen laten komen (ca. 1 dB). Daarna schuiven aan de multipress compressor; geeft uiteindelijk heel subtiel verschil, maar als je ‘m wegklikt vindt je het toch minder. Zelfde geldt voor de stereo-spread, is ook verslavend, maar je moet ‘m ook heel subtiel instellen, dan voegt het wel iets toe. Na ongeveer een uur zoeken naar deze instellingen met de direction-mixer de monomix beluisterd. Alles is goed hoorbaar, maar de orkestdelen zijn muddy. Hier blijken drie effecten tegelijk te werken: sample delay, tape delay en een Envelope reverb. Veel te veel, uiteindelijk besloten voor sample delay en een klein beetje Enverb erbij. De delay input hard-panned links, en output hard-panned rechts via pre-fader send, de Enverb op post-fader send. Het linker kanaal 0 samples delay, het rechterkanaal via track automation op 1/16 beat delay gezet (ca 4000 ms; moest variëren ivm oplopende bpm). Klinkt fraai, ook in de monomix. Naar aanleiding hiervan toch hier en daar weer een klein beetje de levels afgeregeld (maracas, tamboerijn, conga’s, drums).

17 oktober: idem als boven voor laatste crescendo. Morgen maximaal outputten en klaar!

18 oktober: met Adaptive limiter de output maximeren. Het is me nog steeds niet helemaal duidelijk wat je nu precies regelt met “input scale”, “gain”, en “output ceiling”. De laatste voorkomt oversturen denk ik, de tweede regelt versterking, maar met de eerste kun je het ook harder laten klinken. Zou je hier gebruik maken van je headroom? Toen moesten we maar es gaan printen! Na ruim een half jaar de hoogste tijd!

Posted: 21 okt 2012

Other reviews by: